Türkiye’nin “Mavi Vatan”daki ekonomik gücü, su ürünleri sektöründen gelen tarihi rekorla tescillendi. Ege İhracatçı Birlikleri (EİB) ve DKİB verilerinden derlenen rapora göre, Türk Somonu (Karadeniz Somonu) ihracatı, tarihin en hızlı büyüme performanslarından birine imza attı.
2019 yılında sadece 29 milyon dolar olan ihracatını, her yıl istikrarlı bir şekilde katlayarak 2024 sonunda 498 milyon dolara taşıyan sektör; 2025 yılı itibarıyla yeni bir psikolojik eşiği aştı. Uzak Doğu ve Rusya pazarındaki genişlemeyle birlikte, Türk Somonu ihracatının 1 Milyar Dolar sınırını zorladığı raporlandı. Bu başarı, Türk su ürünleri sektörünü küresel ligde “oyun kurucu” pozisyonuna yükseltti.
Global Kıyaslama: Norveç ile Rekabet Kızışıyor
Türk Somonu, özellikle Rusya ve Japonya pazarında Norveç somonunun en ciddi alternativi haline geldi. Fiyat/Kalite dengesi Türk üreticisinin elini güçlendiriyor.
Özellik | 🇹🇷 Türk Somonu (Karadeniz) | 🇳🇴 Norveç Somonu (Atlantik) | 🇨🇱 Şili Somonu (Pasifik) |
|---|---|---|---|
Protein Oranı | Yüksek (%20-22) | Yüksek (%20) | Orta |
Omega-3 | Dengeli | Yüksek | Orta |
Fiyat (Kg/İhracat) | ~7-8 Dolar | ~10-12 Dolar | ~8-9 Dolar |
Lojistik (Rusya’ya) | 2-3 Gün (Kara/Deniz) | Ambargo Nedeniyle Zor | Çok Uzak |
Renk/Doku | Koyu Kırmızı / Sıkı | Pembe / Yağlı | Açık Pembe |
Otorite Kanıtı
Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkanı, sektörün 5 yıllık mucizevi yükselişini şu sözlerle değerlendirdi:
“2019’da 29 milyon dolarla başladığımız bu yolculukta, 2024’te 498 milyon doları yakalamıştık. Şimdi görüyoruz ki Türk Somonu, 5 yılda 17 kat büyüyen bir başarı hikayesidir. Bugün Japonya’nın en lüks restoranlarında ‘Turkish Salmon’ menülerini görmek, doğru stratejinin meyvesidir.”
Türk Somonu İhracat Başarısı: Ekonomik ve Sektörel Etki
Su ürünleri sektöründeki bu büyüme, sadece ihracat rakamlarına değil, bölge ekonomisine de can suyu oluyor:
İstihdam Deposu: Trabzon, Rize ve Artvin kıyılarındaki kafes işletmeleri ve işleme tesislerinde doğrudan istihdam edilen kişi sayısı 25 bini aştı. Özellikle kadın istihdamı, balık işleme fabrikalarında %60 seviyelerinde.
Yem Sanayii: Balık yemi üretiminde yerlilik oranının artması, tarım sektörünü (soya, mısır vb.) de besleyen bir yan sanayi oluşturdu.
Teknik Değerlendirme: Neden Lezzetli?
Tatlı Su – Tuzlu Su Döngüsü: Türk Somonu, yavruyken baraj göllerinde (tatlı su) büyütülüp, belirli bir boya gelince Karadeniz’e (tuzlu su) indiriliyor. Bu geçiş süreci ve Karadeniz’in su sıcaklığı, balığın et yapısını sıkılaştırıp lezzetini artırıyor.
Hızlı Lojistik: Türkiye’nin konumu, balığın Avrupa ve Rusya pazarına tazeliğini kaybetmeden, dondurulmadan “taze soğutulmuş” olarak ulaşmasını sağlıyor. Bu, “donuk” ürün satan Şili’ye karşı büyük avantaj.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Soru 1: Norveç somonu ile farkı ne? Cevap: Norveç somonu (Atlantik) daha yağlı ve yumuşaktır. Türk somonu (Gökkuşağı Alabalığı kökenli) ise daha az yağlı, daha sıkı etli ve protein değeri yüksektir. Türk damak tadına daha uygundur.
Soru 2: Japonlar gerçekten yiyor mu? Cevap: Evet. Japonya’nın katı gıda güvenliği testlerini geçen Türk Somonu, özellikle “Sashimi” ve “Sushi” yapımında kullanılmak üzere yüksek tonajlı olarak ihraç ediliyor.
Soru 3: İç piyasada neden pahalı? Cevap: Üretimin %80’i ihracata gittiği için iç piyasaya arz kısıtlı kalabiliyor. Ancak yine de ithal somona göre %30-40 daha uygun fiyatlı.
Gelecek Projeksiyonu: 2030 Hedefi 5 Milyar Dolar
Sektörün hedefi, sadece somon değil, Levrek ve Çipura ile birlikte toplam su ürünleri ihracatını 2030’da 5 milyar dolara çıkarmak. Karadeniz açıklarında kurulacak “Offshore Kafes Sistemleri” ile üretim kapasitesinin iki katına çıkarılması planlanıyor.
