Türkiye’nin gıda güvenliği stratejisinin en kritik halkası olan tohumculuk sektöründe tarihi bir eşik aşıldı. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, 2025 yılı itibarıyla Türkiye’nin sertifikalı tohum üretimi 1.5 milyon ton seviyesini geçti.
Bir zamanlar dışa bağımlılıkla eleştirilen sektör, son 10 yılda uygulanan “Milli Tohum Hamlesi” ve Ar-Ge teşvikleri sayesinde net ihracatçı pozisyonuna yükseldi. Bugün Türkiye, ihtiyacı olan tohumun %97’sini kendi topraklarında üreten stratejik bir güce dönüştü.
Global Kıyaslama: “Tohumda Dışa Bağımlılık” Efsanesi Bitti
Kamuoyundaki yanlış algının aksine, Türkiye tohum ticaretinde dünyadaki nadir “fazla veren” ülkelerden biridir. İşte 2025 ihracatın ithalatı karşılama oranları:
Ülke | İhracat/İthalat Karşılama Oranı | Ana Strateji |
|---|---|---|
🇹🇷 Türkiye | %137 (Net İhracatçı) | Yerli Islah + Sertifikasyon |
🇳🇱 Hollanda | %160 | Teknoloji + Pazarlama |
🇮🇱 İsrail | %115 | Ar-Ge Odaklı |
🌍 Dünya Ort. | %95 | – |
Otorite Kanıtı
TÜRKTED Yönetim Kurulu Başkanı, 7 Aralık’ta düzenlenen “Geleceğin Tohumları” zirvesinde sektörün geldiği noktayı şu çarpıcı verilerle özetledi:
“Artık ‘tohumda İsrail’e bağımlıyız’ cümlesi, verilerle çürütülmüş eski bir şehir efsanesidir. Bugün Türk tohumu, Avrupa’dan Afrika’ya 100’den fazla ülkeye ihraç ediliyor. Buğdayda yerlilik oranımız %100’e yaklaşırken, sebze tohumlarında da makus talihi yendik.”
Milli Tohum Üretimi: Ekonomik ve Sektörel Etki
Sertifikalı tohum kullanımının yaygınlaşması, çiftçinin cebine ve ülke ekonomisine doğrudan yansıyor:
Verimlilikte %25 Artış: Sertifikalı (ıslah edilmiş) tohum kullanımı, aynı tarladan alınan ürün miktarını (rekolteyi) iklim koşullarından bağımsız olarak ortalama %25 artırıyor. Bu, gıda enflasyonuyla mücadelede en etkili silahtır.
Katma Değerli İhracat: Ham buğdayın tonu 300 dolar seviyesindeyken, işlenmiş sertifikalı buğday tohumunun tonu ihracatta 800-1000 dolar bandında alıcı buluyor. Sektörün yıllık ihracat geliri 500 milyon dolar sınırını zorluyor.
Teknik Değerlendirme: Sertifikalı Tohum Nedir?
Safiyet ve Çimlenme Garantisi: Sertifikalı tohum, laboratuvar ortamında genetik saflığı test edilmiş, çimlenme kabiliyeti yüksek ve hastalık taşımayan tohumdur. Tarlaya atıldığında “acaba çıkar mı?” riski yoktur.
İzlenebilirlik: “Mavi Etiket” taşıyan her torbanın hangi tarlada üretildiği, hangi laboratuvarda analiz edildiği ve genetik haritası Bakanlık sisteminde kayıtlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Soru 1: Bu tohumlar GDO’lu mu? Cevap: Hayır. Türkiye’de GDO’lu tohum üretimi ve ekimi kanunen yasaktır. Üretilenler, klasik ıslah yöntemleriyle geliştirilen “Hibrit” veya “Standart” tohumlardır.
Soru 2: Hibrit tohumdan tekrar ürün alınmaz mı? Cevap: Hibrit tohumdan elde edilen üründen tohum alınabilir, ancak ikinci yıl verim %50 düşer. Bu biyolojik bir kısırlık değil, genetik açılımdır. Çiftçi yüksek verim için her yıl yenisini tercih eder.
Soru 3: Ata tohumları ne oluyor? Cevap: Ata tohumları “Gen Bankaları”nda koruma altındadır ve yerel pazarlar için üretimi teşvik edilmektedir. Ancak endüstriyel tarım ve şehirlerin beslenmesi için verimi yüksek sertifikalı tohum şarttır.
Gelecek Projeksiyonu: Anadolu Tohum Vadisi
TİGEM ve özel sektör iş birliğiyle Polatlı ve Konya havzası, dünyanın sayılı “Tohum Vadileri”nden biri olmaya aday. 2030 vizyonunda hedef, sadece tohum değil, tohum teknolojisi ve ıslahçı hakları (Royalty) ihraç eden bir Türkiye’dir.
